Zeeuws Radiotherapeutisch Insituut, een stralend instituut!

Door: T.A. Snijders, met dank aan dr. B. Mijnheer

Je moet er niet aan denken dat je kanker krijgt en bestraald moet worden, maar als dat nodig is dan ben je bij het Zeeuws Radio-Therapeutisch Instituut (ZRTI) in goede handen. Jaarlijks behandelt het ZRTI circa 1300 kankerpatiënten uit Zeeland en West-Brabant met uitwendige bestraling en inwendige bestraling (brachytherapie). Gek genoeg houden patiënten daar vaak een positief gevoel aan over. De bejegening door het personeel, het ontbreken van wachttijden en de rustgevende sfeer in het prachtige gebouw zorgen jaar in jaar uit voor een hoge patiënt­tevredenheid. Dat heeft geleid tot een zeer goede reputatie bij patiënten, hun familie en verwijzers in het hele werkgebied.

In 1981 ontving het ZRTI haar eerste patiënten en tot 1989 functioneerde het onder de hoede van het Rotterdams Radio-Therapeutisch Instituut, later de dr. Daniël den Hoed Kliniek. Sindsdien is het ZRTI een zelfstandige kliniek die nauw samenwerkt met de drie ziekenhuizen in Zeeland en het ziekenhuis in Bergen op Zoom. Op dit moment zijn er in Nederland nog 5 andere van deze gespecialiseerde instituten, naast 15 radiotherapieafdelingen in algemene en academische ziekenhuizen. Lang niet elk ziekenhuis beschikt dus over radiotherapie en dit betekent dat patiënten gemiddeld een half uur moeten reizen voor een behandeling die gemiddeld 10 minuten duurt en doorgaans 30 keer herhaald moet worden, vijf dagen per week, zes weken lang. Voor zwaar zieke, vaak oudere mensen is dat een zware belasting.

In Nederland krijgen jaarlijks 75.000 mensen kanker. Naar schatting neemt dit aantal in de komende jaren (tot 2015) toe tot ongeveer 95 000 nieuwe gevallen per jaar. Ongeveer de helft komt in aanmerking voor radiotherapie (vaak in combinatie met chirurgie of chemotherapie). Radiotherapie neemt daarom een zeer belangrijke plaats in binnen de oncologie, als behandelmethode die zowel gericht kan zijn op genezing als op pijnbestrijding. Hoewel door de relatief hoge kosten voor bouw en investeringen radiotherapie soms een dure voorziening lijkt, blijkt uit onderzoek (Ringborg et al., 2003) dat radiotherapie in vergelijking met andere kankerbehandelingsvormen  een effectieve en goedkope behandelwijze is. Berekeningen uitgevoerd in de 90-er jaren laten zien dat de gemiddelde kosten per behandeling € 3.000 bedragen, terwijl chirurgie en chemotherapie per behandeling gemiddeld respectievelijk € 7.000  en € 17.000 kosten (Bentzen et al., 2005).

Meestal hebben patiënten geen idee wat er bij komt kijken voordat een bestralingssessie kan beginnen. Het ZRTI staat volgepropt met geavanceerde technologie die voor de bestraling nodig is. Een veel voorkomend misverstand is dat er gewerkt wordt met radioactieve straling. Dat is niet het geval. Uit de bestralingstoestellen (versnellers) komt ioniserende straling: een vorm van röntgenstraling met een zeer hoge energetische waarde, die kan doordringen tot dieper gelegen tumoren. Alleen bij een specifieke behandeling van prostaatkanker, brachytherapie, wordt gewerkt met hele kleine radioactieve bronnen, die operatief worden ingebracht in de prostaat. Hierdoor wordt het tumorweefsel in de prostaat vernietigd. Brachytherapie heeft als voordeel dat er voor de patiënt relatief weinig bijwerkingen zijn.

De behandeling van kanker door middel van ioniserende straling heeft de laatste 10 tot 20 jaar een geweldige technologische ontwikkeling doorgemaakt. Deze ontwikkelingen hadden te maken met:

• het op grote schaal introduceren van beeldvormende apparatuur zoals CT en MRI, waarmee tumoren en risico-organen beter afgebeeld kunnen worden, en het beschikbaar komen van bijbehorende beeldverwerkingssoftware;
• het op grote schaal klinisch in gebruik nemen van geavanceerde 3 dimensionale "treatment planning" computersystemen, waarmee de verdeling van de stralingsdosis nauwkeuriger berekend kan worden;
• de installatie van complexe, computergestuurde, behandelapparatuur waarmee bundels ioniserende straling worden opgewekt en doelgebieden met grote precisie kunnen worden bestraald;
• de implementatie van omvangrijke kwaliteitscontroleprogramma's waardoor het mogelijk is geworden de gewenste nauwkeurigheid van hoge-dosis/hoge-precisie technieken te bereiken.

Het ZRTI wil haar patiënten het best mogelijke bieden en blijft daarom investeren in de modernste bestralingstechnieken. In maart 2009 is een nieuw bestralingstoestel vanuit de Verenigde Staten geleverd, dat is uitgerust met de modernste bestralingstechniek "Rapid Arc". De Rapid Arc-techniek is een vorm van radiotherapie waarbij de straling zich zoveel mogelijk op de tumor richt en het omringende gezonde weefsel optimaal wordt gespaard. Zo kan een hogere stralingsdosis aan de tumor worden toegediend in een kortere tijd, terwijl er minder nevenwerkingen zijn voor de omliggende organen. Eén van de bestaande bestralingstoestellen in het ZRTI wordt ook uitgerust met Rapid Arc. Na de technische installatie van de apparatuur volgt een zeer intensieve testfase. Naar verwachting zullen de eerste patiënten na de zomer van 2009 worden behandeld met de Rapid-Arc techniek.

Patiënten die met Rapid Arc worden behandeld zullen dit merken omdat de dosis straling met grote nauwkeurigheid in hoog tempo kan worden afgegeven (Rapid) aan de onregelmatig gevormde tumor, terwijl het toestel rondom de patiënt draait (Arc). De tumor krijgt hierdoor de volle dosis straling in minder dan twee minuten, terwijl dat bij de huidige apparatuur 5 tot 15 minuten duurt. Dit is prettig voor de patiënt en het is belangrijk voor de behandeling omdat de patiënt bij een kortere bestralingstijd minder kan bewegen waardoor er  nog preciezer kan worden bestraald. De nieuwe bestralingstoestellen worden bovendien uitgerust met een functie waarmee tijdens de behandeling beelden kunnen worden gemaakt om de exacte  positie van de tumor te bepalen. Beweegt de patiënt tijdens de bestraling, dan kan het toestel dit aanpassen.

Het ZRTI is één van de eerste radiotherapiecentra in Europa waar Rapid Arc zal worden toegepast. Met de komst van Rapid Arc kan het ZRTI zich qua techniek blijven meten met de grotere zorginstellingen zoals het Universitair Ziekenhuis te Gent en het VU medisch centrum in Amsterdam.

De kwaliteit van de behandeling hangt echter niet alleen af van de aanwezigheid van hoogwaardige bestralingsapparatuur. Een even belangrijke voorwaarde voor een goede patiëntenbehandeling is de samenwerking tussen de radiotherapeut-oncoloog, die bepaalt welk gebied bestraald moet worden en de stralingsdosis voorschrijft, de klinisch fysicus die bestralingstechnieken ontwikkelt en verantwoordelijk is voor de juiste en veilige toediening van de stralingsdosis en de laborant die het bestralingsplan voor de individuele patiënt maakt en de bestraling aan de patiënt toedient. Daarnaast werken in het ZRTI klinisch fysisch medewerkers, technici en ICT-medewerkers, die allerlei gegevens over de stralingsdosis verzamelen, zorgen dat de apparatuur goed werkt en dat verbinding tussen de apparatuur goed werkt. Het hele team wordt ondersteund door (medisch) secretaresses en doktersassistenten.

Uit de reacties van patiënten blijkt dat het ZRTI-team een geweldige prestatie levert, waardoor patiënten vertrouwen hebben in het ZRTI. Het lijkt tegenstrijdig, maar patiënten getuigen in de vele bedankbriefjes van een "prettige en warme" ervaring, waaraan men met een "goed gevoel terugdenkt". Uit de vele reacties blijkt dat patiënten zich veilig en welkom voelen omdat er altijd een luisterend oor is, men zich begrepen voelt en er gewerkt wordt met veel geduld en aandacht. Het volgende citaat van een patiënt druk het gevoel van velen goed uit: "Naast de verplichte straling, die ik heb moeten krijgen, ontving ik ook uw positieve straling. Dat heelt ook! Bedankt!" De belangrijkste uitdaging voor de toekomst van het ZRTI, is het behouden van deze kwaliteit!

 

Terug naar overzicht